Eric Lartigau o Rozumiemy się bez słów


W jaki sposób związał się pan z tym projektem?

Producenci Philippe Rousselet i Eric Jehelmann wysłali mi scenariusz. Tak się akurat złożyło, że zaczynałem wówczas pisać własny scenariusz o szeroko pojmowanych rodzinnych więziach. To motyw, który od lat mnie fascynuje, nie potrafię przestać o nim myśleć. Nawet jeśli więc nie byłem całkowicie dostępny, natychmiast potwierdziłem swój udział w „Rozumiemy się bez słów”.

 

Dlaczego wybrał pan akurat ten projekt?

Muszę przyznać, że zbytnio się nad tym nie zastanawiałem, nie próbowałem analizować fabuły. Ta historia po prostu dogłębnie mnie poruszyła. Mógłbym zapewne dorobić do tego jakąś atrakcyjną teorię, która by wyjaśniała, dlaczego wybrałem akurat ten film a nie inny, ale prawda jest taka, że moja decyzja była w pełni instynktowna. Rodzina jest bez wątpienia uniwersalnym, filmowym tematem, o którym opowiadało już setki twórców w setkach filmów, a jednak uznałem, że temat nie został jeszcze wyczerpany. Najbardziej interesuje mnie fakt, że wszystkie emocje znajdują się bardzo blisko siebie. Radość i smutek, śmiech i łzy, wszystko ciągle się przeplata. Nie lubię wybierać pomiędzy tymi wszystkimi emocjami, chcę je umieszczać w tych samych kadrach i scenach. Uwielbiam komedię równie mocno jak dramat i czerpię ogromną satysfakcję z łączenia ich w jedną całość, która przypomina prawdziwe życie, gdzie sytuacje poważne rodzą się na skutek czegoś komediowego lub zupełnie absurdalnych zdarzeń…

Rozumiemy się bez słów - kadr z filmu

Oryginalną historię wymyśliła Victoria Bedos. Po zaangażowaniu się w projekt, poczułem, że muszę zmienić go trochę pod siebie, oczywiście za zgodą Victorii i jej współscenarzysty Stanislasa Carré de Malberga. Z początku pracowałem w pojedynkę, później dołączył do mnie Thomas Bidegain. Mieliśmy to szczęście, że nie musieliśmy nic wymyślać, bo wszystko już zostało zawarte w pierwszym scenariuszu. Musiałem tylko trochę go zmienić pod siebie i swoje obsesje. Victoria Bedos często opowiada o swoim procesie twórczym jako o „szukaniu własnej muzyki”. Ja chciałem zrobić dokładnie to samo, a następnie dopasować „moją muzykę” do obrazów.

 

Co zainteresowało pana w tej historii z perspektywy osobistej?

Najciekawszy był dla mnie motyw zostawiania za sobą czegoś, co się kocha… Separacja od swoich bliskich może złamać człowiekowi serce. Czy można opuścić kogoś w łagodny sposób? Czy można kochać innych bardzo mocno bez popadania w przesadę? W jaki sposób nie odbierać partnerowi jego wolności osobistej? Jak postrzegać zmiany w innych? Przecież to, że kogoś kochamy, nie oznacza automatycznie, że dobrze się dogadujemy. Kto w rodzinie jest liderem? W jaki sposób możemy w ogóle na te pytania odpowiedzieć?

Interesował mnie także wątek strachu, który może nas blokować, doprowadzać do różnych dziwnych zachowań. Koniec okresu dojrzewania to kluczowy moment w życiu człowieka – nie tylko ciało wydaje się nie być gotowe na taką przemianę, ale także sama dorosłość jest postrzegana jako coś strasznego, nieznanego, niepojętego. Porusza mnie właśnie ten moment przejścia, który dla każdego jest inny, a jednak w jakiś sposób taki sam. Zafascynowała mnie historia Pauli, jej pierwszych kroków w dorosłość, poszerzania horyzontów, odnajdywania własnej życiowej ścieżki. Każdy musi znaleźć swoje miejsce w świecie, ja musiałem to uczynić, moje dzieci i wnuki też zostaną do tego w pewnym momencie zmuszone. Pytanie, czy trzeba „zabić tę miłość”, zdradzić własną rodzinę, żeby ukształtować samego siebie? Jako rodzice rozumiemy takie podejście, wiemy, że to niejako ponowne narodziny dla młodych ludzi, próbujemy im pomagać, jednocześnie nie naruszając ich niewinności i kruchości.

 

Ważną częścią filmu jest „spotkanie” z językiem migowym…

Dla mnie było to spotkanie z zupełnie nowym językiem, ale on przecież funkcjonuje równorzędnie w naszym kraju z językiem francuskim. Wszyscy w taki czy inny sposób mieliśmy do czynienia z osobami niesłyszącymi bądź słabosłyszącymi, ale zapewne większość z nas nie czuła się na siłach, by wejść z nimi w dialog. Gdy byłem dzieckiem, pamiętam spotkania z moją kuzynką Mireille Descheneaux. Widziałem, że miała problemy w komunikowaniu się z innymi, ale na szczęście mieliśmy bardzo wyrozumiałą rodzinę, która zawsze się wspierała. Nikt z nas – dzieciaków nie zastanawiało się czy któreś jest inne, bawiliśmy się i dogadywaliśmy bez większych problemów. Alexeï Coïca, który nauczył aktorów FSL, czyli francuskiego języka migowego, korzystał z bardzo podobnej metody: pracując z nimi, uczył ich poprzez różnego rodzaju gry, dzięki czemu przyswajali język z wielką radością. Ludzie uczą się w ten sposób szybciej, lepiej zapamiętują różne rzeczy.

 

Tak, jak każdy dojrzewający młody człowiek, Paula pragnie wieść inne życie niż jej rodzice, co prowadzi do napięcia oraz wielu nieporozumień…

Nie wiemy, czy chce wieść inne życie, nigdzie nie jest powiedziane, że to dla niej jakiś problem. Na pewno jest zagubiona i dopiero odkrycie, że ma wspaniały głos, pozwala jej trochę uporządkować myśli, zauważyć pewne perspektywy życiowe. Nauczyciel muzyki otwiera przed nią zupełnie nowy świat, ale czy ona sama w ogóle by go zauważyła? Tak naprawdę to jej rodzice chcą, by spróbowała swoich sił w tym świecie, to oni ją nakierowali na tę drogę. To bardzo ciekawy aspekt tej historii – wygląda to tak, jakby życie samo decydowało za nią. Czy Paula będzie w stanie sprostać takiemu „przeznaczeniu”? Czy wykorzysta daną jej szansę i odmieni swój los? Lubię niespodziewane życiowe niespodzianki, nawet jeśli prowadzą nas do smutku lub zupełnie nieprzewidywalnych czynów, dlatego podoba mi się walka Pauli, to że potrafi się poddać, ale po jakimś czasie znowu stawić czoła problemom, wykroczyć poza ramy, które ktoś jej narzucił. Louane znakomicie pokazała te dylematy głównej bohaterki.

 

Rozumiemy się bez słów” wywraca normalną życiową sytuację do góry nogami: dla rodziny Bélier brak słuchu to normalka…

Zaciekawiło mnie w tej historii to, że ostatecznie zaczynamy zastanawiać się, czym tak naprawdę jest normalność. Doskonale zdajemy sobie sprawę, że to ludzie ustalają co jest normalne, a co nie: jako gatunek mamy prawdziwy talent do zamykania się w przyjętych z góry założeniach, uwielbiamy także podejmować błędne decyzje, żeby się z nich uczyć. Pracując przy tym projekcie, zdałem sobie sprawę, że ludzie niesłyszący zupełnie inaczej postrzegają relacje międzyludzkie niż inni: są bardzo szczerzy wobec siebie i jeśli coś im nie pasuje, nie próbują tego owijać w bawełnę. Przechodzą od razu do rzeczy, co czasami może być nieco szokujące, ale także piękne i prawdziwe.

 

Przez narzuconą jej rolę rodzinną, Paula w pewien sposób „wchodzi” w obszar intymności własnych rodziców.

Ta dziewczyna została zmuszona do stawienia czoła trudom rzeczywistości już w młodym wieku. To bardzo ciekawy wątek, ponieważ świat niesłyszących i słabosłyszących istnieje w lekkiej izolacji od świata „ludzi normalnych”. W tym kontekście można wyobrazić sobie szereg dziwacznych, ale całkowicie prawdziwych sytuacji. Przykładowo, scena u ginekologa jest bardzo zabawna, ale jednocześnie niepokojąca w odniesieniu do reguł rządzących naszym światem: rodzice Pauli zostają zmuszeni do opowiadania lekarzowi o swoim życiu seksualnym za pomocą słów córki. Nie popadając w nieprzyzwoitość, Bélierowie wyrażają zawsze szczerze to, co im siedzi w głowach. Potrafią rozmawiać o seksie bez większego wstydu. Tacy po prostu są.

 

Widz może mieć wrażenie, że Paula jest zawieszona pomiędzy okresem dziecięcym a dorosłością…

Paula jest jeszcze dzieckiem, ale musi stawać się osobą dorosłą, gdy wchodzi w rolę mediatorki między jej rodzicami i światem dla nich zewnętrznym. Na szczęście nie jest naznaczona podobnym piętnem w relacjach z chłopakami i rówieśniczkami. Podziwia przystojnego Gabriela, a Mathilde uważa za swoją najlepszą przyjaciółkę. Jednakże obowiązki wobec rodziców wiążą się dla niej także z poczuciem inności oraz pewnego rodzaju wstydem. I z tymi emocjami także musi sobie radzić, a jednym ze sposobów na to jest ukrywanie przed wieloma ludźmi prawdy o rodzicach, nawet jeśli czuje się z tym źle.

 

Czy można powiedzieć, że rodzina Pauli traktuje jej decyzję o poświęceniu się karierze muzycznej jako zdradę?

Tak, nawet jako formę osobistej agresji! Co by nie mówić, życie bywa naprawdę mocno ironiczne: Paula mogła być utalentowaną tancerką czy rzeźbiarką, mogła mieć głowę do liczb i matematyki, ale jednak perfidny los sprawił, że została obdarowana wspaniałym głosem. Proszę sobie wyobrazić frustrację, którą odczuwa i ona, i jej rodzice, nie mogąc podzielić się tą radością. W końcu Paula może innym dać to, czego nie jest w stanie zapewnić własnej rodzinie. To ogromne brzemię.

 

Czy lokacje były ważne dla tej historii?

Ludzie niesłyszący mają bardzo silną wolę. Są niezwykle zdeterminowani i dążą do osiągnięcia podstawowych celów. Akcja filmu dzieje się z dala od miasta, trudy wiejskiego życia dobrze oddadzą charakter Bélierów i ich problemy. Są częścią ogromnego procesu, który pozwala nam zdobywać na bieżąco pokarm. Muszą podejmować cały czas ważne decyzje i myśleć o swoich rodzinach. Uznałem, że taka relacja Bélierów ze światem zewnętrznym dobrze wpisze się w filmową narrację.

 

W jaki sposób natrafił pan na Louane, która wciela się w rolę Pauli?

Agathe Hassenforder, moja reżyserka castingu, pokazała mi około 80 dziewczyn. Szukaliśmy nastoletniej aktorki, która potrafiłaby śpiewać, ale na moje nieszczęście te, które najbardziej mi przypadły do gustu, miały okropne głosy! Z początku myślałem, że w scenach śpiewu będziemy musieli nałożyć filmowej Pauli głos innej dziewczyny, ale dosyć szybko uświadomiłem sobie, że w takim wypadku żadna aktorka nie będzie wyglądała naturalnie i nie będzie przekazywała ruchem ciała i gestami tych samych emocji. Emocje to bardzo często rzecz czysto fizyczna, a piosenkę trzeba poczuć całym sobą, dlatego nie było mowy o zatrudnieniu aktorki bez dobrego głosu.

Moja dobra przyjaciółka poleciła mi obejrzenie programu telewizyjnego „The Voice” i zwrócenie uwagi na dwie występujące tam piosenkarki. Wtedy właśnie odkryłem Louane – byłem zachwycony! Zauważyłem w niej kruchość i wrażliwość Pauli, ale także jakąś wewnętrzną siłę. Podobał mi się jej naturalny wdzięk, a także lekka niezdarność ruchów, która cechuje wiele nastolatek. Louane była już trochę dojrzała i samoświadoma. Mam nadzieję, że będzie w stanie jak najdłużej taka pozostać. Na planie zachowywała się naturalnie i nigdy nie szukała kamery, po prostu grała swoje. Stała się Paulą we wszystkim co robiła. To niesamowite jak tak ważna decyzja filmowa może być przypadkowa.

 

A co z dorosłymi aktorami?

Miałem do dyspozycji naprawdę wspaniałych niesłyszących aktorów, którzy mogliby wcielić się w rodziców Pauli, ale od dawna chciałem pracować przy jakimś projekcie z Karyn Viard i François Damiens’em. Już w trakcie pierwszego czytania scenariusza wyobrażałem ich sobie w tych rolach. Nie chciałem także realizować filmu dokumentalnego o ludziach niesłyszących. Specyfika zawodu aktora polega na tym, że wciela się on w swoją postać bez reszty, tworząc jej osobowość od zera, nadając jej wszystkich odpowiednich cech charakteru.

Do roli Gigi wybrałem Karin Viard, ponieważ to musiała być bardzo energiczna i radosna postać, pełna życia i posiadająca niezwykłą wyobraźnię, a jednocześnie osoba trochę apodyktyczna i wścibska. Chciałem, żeby było to czuć i widać we wszystkich jej ruchach i wiedziałem, że Karin będzie w stanie tej postaci nadać takich cech, a przy tym być szalenie uwodzicielska dla publiczności. Karin ma w sobie właśnie to coś, co sprawia, że jest w stanie grać zarówno ciekawe postaci wielkomiejskie, jak i przeciętnych ludzi z prowincji.

François Damiens to z kolei świetny aktor, który potrafi zafascynować samym tylko byciem na ekranie. Posiada niezwykłą życiową energię, potrafi grać na luzie, ale także portretować postaci niezwykle skomplikowane. I zawsze udaje mu się przekonać widza, bo nade wszystko jest ogromnie szczerą osobą, która uwielbia życie i ludzi. To wspaniałe.

Eric Elmosnino to natomiast aktor bardzo ekspresyjny, w pełni oddany swojej sztuce. Jest bardzo charyzmatyczny, ale potrafi także słuchać oraz analizować. I gra zawsze z maksymalnym przekonaniem, dostosowując się do każdej postaci z osobna. Ma w sobie pewną wolność.

Cała trójka to profesjonalni aktorzy prezentujący całkowicie odmienne style, bowiem każde z nich wprowadza do filmu własny rytm i zupełnie inną energię. Wiedziałem jednak od samego początku, że wspólnie stworzą wspaniałą atmosferę na ekranie, a także zagrają w idealnym kontraście do Pauli, wywołując przy tym sporo humoru, ale także prawdziwych emocji.

 

W brata Pauli wciela się chłopiec, który jest rzeczywiście niesłyszący.

Luca jest faktycznie niesłyszący i nie ma żadnego doświadczenia aktorskiego. Praca przy tym projekcie była dla niego ciekawą podróżą, pełną osobistych odkryć. Nie bał się niczego, to radosny i błyskotliwy chłopak, zawsze gotów do spróbowania czegoś nowego. Choć muszę przyznać, że przez „Rozumiemy się bez słów” jego świadomość uległa tak wielkiej zmianie, że zmienił swoje podejście do życia. Był Luca sprzed wejścia na plan oraz Luca po zakończeniu zdjęć. Miło było obserwować jego „dorastanie”, ale na pewno nie było to dla niego łatwe.

 

Czy trójka głównych aktorów pracowała ze specjalnym trenerem, aby nauczyć się języka migowego?

Dla aktora możliwość zagrania osoby niesłyszącej to fascynujące wyzwanie. Tym bardziej dla Karin i François, którzy są w prawdziwym życiu bardzo wygadanymi ludźmi, a w „Rozumiemy się bez słów” nie mieli ani jednej kwestii dialogowej do wypowiedzenia! Musieli pokazywać wszystko za pomocą rąk i ruchu ciała. Wypadli fenomenalnie.

Mieliśmy wielkie szczęście, że poznaliśmy odpowiednie osoby: Alexeï Coïca i Jennifer Tederri. On jest osobą niesłyszącą i uczy języka migowego, a ona pracuje jako tłumaczka. Oboje są niezwykle radosnymi i witalnymi ludźmi, a ich wkład w film był przeogromny. Alexeï pochodzi z Mołdawii i mieszka we Francji dopiero od pięciu lat. Czuć w nim wielką wewnętrzną siłę, musiał zresztą nauczyć się zarówno języka francuskiego, jak i francuskiej odmiany języka migowego, bo każdy kraj takową posiada. To właśnie on uczył FSL (French Second Language) Karin i Louane, wykazując wielką cierpliwość i jednocześnie zarażając wszystkich wokół własną pasją. François pracował z trenerką z Belgii, Fabienne Leunis, która jest również osobą niesłyszącą. Lekcje trwały od czterech do pięciu miesięcy, aktorzy pracowali nawet po cztery godziny dziennie. Musieli zresztą nauczyć się każdej sceny na pamięć, bo nie wiedzieli, które ujęcie będę chciał wykorzystać w gotowym filmie. Gdy już weszli na plan, cała reszta wydawała się łatwa – najtrudniejsza była właśnie nauka.

 

Musiało to być dla wszystkich aktorów niezwykłe doświadczenie, w szczególności dla tak młodej osoby jak Louane…

Język migowy to bardzo bogata forma komunikacji. I naprawdę skomplikowana. Twarz musi odpowiadać znakowi, który chce się pokazać, bowiem modyfikacja wyrazu twarzy może spowodować, że znak zostanie odebrany zupełnie inaczej. A w związku z tym, że każdy człowiek jest w taki czy inny sposób unikatowy, posiada własny system gestów, co utrudnia dodatkowo zadanie. Dla aktora otrzymanie tak ogromnego zestawu nowych narzędzi ekspresji to ogromna przygoda i wyzwanie, ponieważ różnią się one kompletnie od tego, co robi i jak wyraża swoje myśli na co dzień, nie musząc chociażby zastępować głosu ruchami ciała.

Najtrudniejsze zadanie stanęło przed Louane, ponieważ jej Paula musi nie tylko posługiwać się doskonale językiem migowym, ale także tłumaczyć wszystko, co mówią jej rodzice, na mówiony język francuski. Posługiwanie się oboma tymi językami jednocześnie jest niezwykle skomplikowane, ponieważ ich składnie bardzo się od siebie różnią. Louane sprostała jednak temu wyzwaniu na szóstkę z plusem.

 

Czuł pan na planie, że reżyseruje pan aktorów inaczej niż w swoich wcześniejszych filmach?

Może się to wydawać dziwne, ale nie widzę większej różnicy w prowadzeniu aktorów wypowiadających dialogi i tych posługujących się językiem migowym. Język polega na wyrażaniu czegoś za pomocą różnych środków – dla przykładu, wszyscy widzowie bez problemu zrozumieją szeroki kadr ukazujący piękny krajobraz. Aktorzy rzeczywiście wyrażają się w inny sposób za pomocą języka migowego, inaczej przekazują swoje myśli światu, ale to ciągle normalny sposób komunikacji. To właśnie podoba mi się w Bélierach – ich niepełnosprawność nie stanowi dla nich żadnej bariery. Ojciec, Rodolphe, chce startować w wyborach, ponieważ nie zgadza się z decyzjami podejmowanymi przez obecnego burmistrza, choć na jego miejscu wielu poddałoby się dosyć szybko. Wierzy w to, co robi i nikt mu nie może tego odebrać. Dla Pauli jest to z kolei następna przeszkoda „tłumaczeniowa”.

Prowadziłem każdego z aktorów wedle tego, w jaki sposób chciałem pokazać daną postać. Matka, Gigi, potrafi być dość inwazyjną osobą, ale jednocześnie wprowadza na ekran i do swojej rodziny nieprzeciętną energię. Ojciec jest trochę bardziej wycofany, bywa też gburowaty i w żaden sposób tego nie ukrywa. Ich syn, Quentin, to natomiast chłopak w wieku, w którym dopiero odkrywa się to, kim się naprawdę jest. Starałem się planować większość ruchów aktorów w kadrze, ponieważ w sposobie wyrażania się poprzez język migowy jest pewien rodzaj „muzyki”. W takiej przestrzeni znaki dają człowiekowi przewagę, narzucają coś w rodzaju choreografii i wizualnego rytmu, który świetnie współgra z obrazem filmowym. W przeciwieństwie jednak do normalnego planu filmowego, po każdym ujęciu wymagałem zatwierdzenia tego, co zostało zagrane, przez Alexeïa i Jennifer. A w trakcie montażu wraz z Jennifer Augé narzucaliśmy dodatkowo każdej scenie ten wizualny rytm, żeby film był bardziej atrakcyjny. Sam odkryłem języki migowy zaledwie kilka miesięcy wcześniej, a jednak potrafiłem uczynić z niego narzędzie narracyjne i przyszło mi to dosyć naturalnie.

 

Co było dla pana priorytetem w reżyserowaniu tego filmu?

Nienawidzę storyboardów, jednakże staram się każdego wieczora rozpisywać wszystkie ujęcia z następnego dnia, nawet jeśli nie lubię narzucać sobie od samego początku konkretnego kadrowania. Co oczywiste, w trakcie pisania scenariusza zapisywałem sobie wszystkie fajne pomysły na ujęcia, które przychodziły mi do głowy. Preferuję taki sposób pracy – zapisywanie pomysłów, które później mogę odkrywać na różny sposób na planie. Na jakiś tydzień przed wejściem ekipy scenograficznej do danego miejsca, staram się chwilę tam posiedzieć i pracując na „gołym” planie, bez kabli, świateł i kamer, zrozumieć każdą przestrzeń, zanim zostanie zapełniona przez sprzęt i inne rzeczy. Natomiast bardzo sobie cenię współpracę ze scenografem, Olivierem Radotem, bo nasze wymiany zdań i pomysłów są zawsze pełne pozytywnej energii.

Obraz i sposób kadrowania były dla mnie zawsze niezwykle ważne. Przez wiele lat pracowałem jako fotograf, zajmowałem się także prowadzeniem aukcji, więc byłem przez pewien czas otoczony przez prawdziwe obrazy. Sztuka wyostrza zmysły, w szczególności postrzeganie przestrzeni i możliwości wizualnych.

Nawet jeśli wszystko zostało już zapisane i mam cały film w głowie, nauczyłem się przez lata, by otwierać się na nieprzewidywalność pracy na planie. Zawsze warto porównać koncepcję sceny z tym, co ma się przed sobą. Z zasady próbuję chłonąć otoczenie i tego samego wymagam od aktorów, bo to bardzo ważne. Na tym polega moje przygotowanie.

 

Dlaczego wybrał pan dla Pauli piosenki Michela Sardou?

To był jeden z pomysłów zawartych w scenariuszu Victorii Bedos, ale jeśli przyjrzeć się najbardziej popularnym pieśniarzom obecnym w zbiorowej świadomości masowej widowni, jest to dosyć oczywisty wybór. Tym bardziej, że piosenki Michela Sardou opowiadają doskonale historię Pauli.

 

A jakie były założenia dotyczące ilustracji muzycznej filmu?

Wszystkie kompozycje są autorstwa Evgueniego i Sachy Galparine. Pracowałem już z nimi przy moim filmie „L’homme qui voulait vivre sa vie” i bardzo mi się spodobały ich pomysły. Myślą nietuzinkowo, ale jednocześnie przekazują wszystkie odpowiednie emocje i to bez popadania w nachalność. Kiedy wygrywają jakiś akord na skrzypcach, jest on czysty i klarowny, ale w jakiś sposób wyróżnia się na tle innych dźwięków. A przy okazji wszystkie ich kompozycje są oryginalne, tworząc przestrzeń muzyczną bogatą w znaczenia, a jednocześnie subtelną i urzekającą.

 

Fiszka filmu:  Rozumiemy się bez słów

La famille Bélier
 
poster filmu Rozumiemy się bez słów

Reżyseria: 


Obsada:
, , ,

Gatunek:

Premiera: 29 Maj 2015
Rok produkcji: 2014
Kraj: Francja


 
 
 
 

Dystrybutor filmu

 
 
 
 

Katagoria: warsztat reżyseria
Słowa kluczowe: , ,
Opublikowano 3 lata temu.
Publikacja była czytana: 1174  razy.